Ágætu starfsmenn og aðrir gestir.

Ég býð ykkur velkomin á fjórða vísindadag Reykjalundar.

Framkvæmdarstjórn bíður til þessarar hátíðar en skipulag dagsins hefur verið í samvinnu við Mörtu Guðjónsdóttur rannsóknarstjóra. Vísindaráð hefur verið sýnilegt á þessu degi með ræðu formanns, en fyrir utan mig eru í ráðinu Rósa María hjúkrunarfræðingur og Arna sjúkraþjálfari, en við störfum í samvinnu við rannsóknarstjóra sem er ritari á fundum okkur. Í byrjun síðasta starfsárs óskuðum við eftir því að skipan ráðsins væri óbreytt í eitt ár enn, sem gekk eftir. Ástæða þess var að úthlutun úr vísindasjóði seinkaði um ár en við töldum mikilvægt að yfirfara vinnulag vísindaráðs við að meta umsóknir í vísindasjóð í tvígang. Það höfum við nú gert. Ég geng því úr ráðinu á næsta vori og verður þá skipaður nýr vísindaráðsmaður.

Þau ánægjulegu tíðindi hafa borist að SÍBS hefur á stjórnarfundi fyrr í haust ákveðið að styrkja vísindasjóð Reykjalundar í ár um 1.5. milljónir. Við vitum því í dag að þeir peningar eru í sjóðnum fyrir úthlutun haustið 2008, og þökkum við stjórnendum SÍBS kærlega fyrir. Við vonumst jafnframt til að forráðamenn finni leiðir til þess að styrkfjárhæð vísindasjóðs verði ekki lægri en hún hefur verið hingað til.

Helstu verkefni vísindaráðs á síðasta ári voru m.a. að ganga frá vinnureglum sem bíða nú samþykkis framkvæmdastjórnar. Þær lýsa verklagi innan ráðsins og samskiptum vísindaráðs við rannsóknarstjóra. Í viðleitni við að gera vinnu vísindaráðs sýnilega og er ráðgert að setja dagskrá vísindaráðsfunda á innri heimasíðu Reykjalundar ásamt verkefnalista. Það er von okkar að fólk fylgist með umræðuefni og verkefnum ráðsins og að þetta auki almenna vísindaumræðu í húsinu.

Í byrjun árs ræddum við við faglega stjórnendur staðarins um að aðskilja ráðstefnuferðir með erindi, sem er hluti af vísindarannsóknum og ferðir án efnis. Engin afgerandi lausn virðist fundin á þessu máli, en vísindaráð hefur boðið ráðgjöf til að móta verkalag í kringum þetta mál. Í fyrrnefndu samtali var einnig lögð áhersla á að halda tengslum við háskólana í gengum fastar kennslustöður. Þau tengsl eru mikilvægt vegna þess vísindaumhverfis sem er í háskólum og virkni við rannsóknir ásamt aðgangi að þekkingu. Þessir þættir eru einnig mikilvægir til að bæta vinnulag sem er grunnur að eflingu vísinda hér á þessum stað.

Rannsóknarvinna er alltaf byggð á faglegum vinnubrögðum. Í byrjun er aflað þekkingar og gerð aðferðalýsing eða protocol. Þar eru hugmyndir og skipulag rannsóknar sett upp þannig að allir þættir eru sýnilegir og skiljanlegir. Sá sem hefur unnið grunnvinnuna vel og gert skýra aðferðalýsingu, skrifar einnig skýrar og skiljanlegar umsóknir. Við mat vísindaráðs á umsóknum til vísindasjóðs er notaður matslisti þar sem eingöngu er byggt á upplýsingum úr þessum umsóknum og er því mikilvægt að vanda til þeirra. Það má einnig leiða að því líkum að góðar umsóknir séu lýsandi fyrir það hve rannsakandi hefur kynnt sér vel efnistök og skipulagt verkið nákvæmlega. Sú upphafsvinna leiðir til faglegra umsókna og meiri líkur á betri rannsóknum.

Að lokum vil ég segja nokkur orð um “að mæla og meta heilsu”. Þessar vangaveltur eru fengnar úr annarri útgáfu af bókinni, Measuring Health. A Guide to Rating Scales and Questionnaires eftir Ian McDowell og Claire Newell.

Þau nefna atriði sem við könnumst við en það er að þegar fjármagn er takmarkað þá er bent á þörfina að meta árangur meðferðar og mæla afköst innan heilbrigisþjónustunnar. Skrifaðar hafa verið bækur um helstu mælitæki í heiminum í dag og rætt um kosti þeirra og galla, en það var m.a. ástæðan fyrir þeirra bókaskrifum. Í byrjun við framþróun í aðferðafræði og við mat á heislutengdum mælitækjum var notuð þekking úr öðrum faggreinum eins og úr sálfræði og menntageiranum. Sérfræðingar innan heilbrigðisþjónustunnar gerðu einnig marga lista sem voru aðallega byggðir á klíniskri reynslu þeirra, og þróaðir voru verkferlar við að meta og lýsa réttmæti og áreiðanleika niðurstaðna.

Nú segja þau að þessir þróunardagar séu liðnir því í dag stefnum við í átt að aukinni tækni og flóknari tölfræðiútreikningum. Að búa til spurningarlista tekur langan tíma, aðferðin er flókin og dýr, margir sérfræðingar koma að vinnunni og þannig verða gæðin líka yfirleitt góð.

En við ættum þó að temja okkur vandvirkni og ekki gleyma að nota heilbrigðra skynsemi við túlkun á einkennum sem við erum að mæla en bestu mælitækin eru einmitt byggð á þeim þáttum.

Nýtilegir listar í dag verða að vera aðgengilegir og sýnilegir, til að koma í veg fyrir að nýir listar séu gerðir að óþörfu og að samanburður sé mögulegur. Það er því mikilvægt að skoða mælitæki á gagnrýnin hátt og af varfærni og að beita jafnframt réttum tölfræði aðferðir til að fá sem mest út úr mælitækinu.

Mælitæki og rannsóknarniðurstöður eru okkar verkfæri til að sýna árangur meðferðar og þar með einnig afköst stofnunarinnar. Mikilvægt er að rannsakendur kynni sér það sem aðrir hafa gert og velji réttar aðferðir til að mæla og meta heilsu í samræmi við þær upplýsingar og rannsóknir á mælitækjunum sem liggja fyrir. Umræða hefur trúlega þýðingu en einnig er mikilvægt að einhver eða einhverjir verkferlar séu til staðar til að val á mælitækjum sé byggð á faglegum grunni og séu valin að varfærni.