Taugasvið

Á taugasviði dvelur fólk vegna afleiðinga sjúkdóms eða skaða í taugakerfi. Til taugakerfisins flokkast heili, litli heili, mæna og úttaugar. Afleiðingar skaða í taugakerfi eru breytilegar eftir orsök og staðsetningu, má nefna sem dæmi lömun eða truflun á þvaglátum. Fylgikvillar geta verið verkir og andleg vanlíðan.

Vöðvasjúkdómar og sumir meðfæddir sjúkdómar valda oft hreyfiskerðingu og mismunandi fötlun og geta einkenni þeirra líkst taugasjúkdómum.

Einstaklingar á tauga- og hæfingarsviði hafa mismunandi líkamlega fötlun, einkenni af ýmsum toga og oft vitræna skerðingu eða skertan vitsmunaþroska. Þessi einkenni hafa mismunandi áhrif á líf fólks. Áhrifin geta verið lélegt sjálfstraust og kvíði, eða hræðsla vegna einkenna sem skapa óöryggi um framtíðina. Fólk getur átt erfitt með að klæða sig, borða eða tala.

Afleiðingar fötlunar geta einnig breytt hlutverkum innan fjölskyldu og viðkomandi getur ekki stundað sömu vinnu og áður. Sumir sjúkdómar eru langvinnir og jafnvel versnandi, þar sem einkenni breytast eftir framgangi sjúkdómsins. Mikilvægt er að endurmeta stöðu einstaklings ef ný einkenni koma fram og bregðast við þeim og því verður endurhæfingin stundum áframhaldandi ferli.

Endurhæfingin er fjölþætt

Á tauga- og hæfingarsviði er unnið eftir hugmyndafræði International Classification of Functioning and Health (ICF). Með notkun ICF er litið á færni og færniskerðingu með tilliti til heilsu. Þar fæst góð mynd af fötlun einstaklingsins, einkennum, styrkleikum hans og veikleikum. Auðvelt er að sýna hvaða þörf viðkomandi hefur fyrir meðferð og úrrræði. Hugmyndafræði ICF samrýmist vel vinnu í endurhæfingu, þar sem lokatakmark meðferðar er alltaf að viðkomandi nái sem mestri virkni og þátttöku miðað við getu sína.

Einstaklingurinn í fyrirrúmi

Með endurhæfingu er leitast við að hjálpa fólki að ná fyrri færni í lífinu. Hér er átt við líkamlega, andlega og félagslega færni. Sjúkdómar og einkenni sjúklinga á tauga- og hæfingarsviði eru mismunandi, einnig aldur og hlutverk fólks í lífinu. Einstaklingsbundið er hvernig hver og einn bregst við mótlæti og hverjir styrkleikar fólks eru.

Í upphafi endurhæfingar þarf að greina vandann út frá sjúkdómi eða skaða. Síðan skilgreina vandamál sem eru mest ríkjandi og þarfnast úrlausnar hverju sinni. Meta þarf markmið viðkomandi og hvaða virkni hann óskar eftir að ná.

Meðferð getur síðan verið fólgin í þjálfun ýmissa vöðva eða athafna til að minnka einkenni. Prófa þarf nýja virkni og leiðbeina hvernig megi yfirfæra nýjar áherslur í eigið umhverfi. Út frá þessu er tekin afstaða til hvaða fagaðilar kom að meðferð.

Það er styrkur þverfaglegrar endurhæfingar á stað eins og Reykjalundi að þar er samankominn hópur sérfróðra fagaðila sem vinna saman í teymi.  Þannig fær sjúklingurinn bestu ráðgjöf og meðferð sem völ er á. Samfara allri meðferð er fræðsla mikilvæg, því nauðsynlegt er að halda góðri virkni áfram eftir að heim er komið.

Taka ber mið af umhverfinu

Á tauga- og hæfingarsviði er lögð áhersla á að halda fjölskyldufundi þar sem nánustu aðstandendum er boðið til fundar ásamt sjúklingnum. Meðferðaraðilar teymis upplýsa á fundinum um styrkleika og veikleika viðkomandi og lögð er áhersla á áframhaldandi virkni. Fræðsla er einnig veitt eftir þörfum. Oft eykst skilningur fjölskyldunnar á málum sjúklings, sem leiðir til betri stuðnings og auðveldar honum að halda markmið sín þegar heim er komið.

Algengt er að fólk með flókin líkamleg og vitræn vandamál þurfi meiri stuðning og þarf þá einnig að leita til þjónustu samfélagsins, eins og félagsþjónustu, svæðisskrifstofu um málefni fatlaðra eða heimahjúkrunar. 

Nauðsynlegt getur verið að meta hvort fötlun, annað hvort líkamleg eða vitræn, skerði möguleika til náms eða vinnu. Fræðsla og stuðningur inn í skóla eða vinnustaði getur komið í góðar þarfir. Þá er upplýst um einkenni sjúklings svo hægt sé að sniðganga takmarkanir í vinnuumhverfi en leggja áherslu á það sem hann ræður við. Með þessari nálgun eru auknar líkur á vinnuhæfni og þar með aukinni þátttöku í þjóðfélaginu.

Lokatakmark endurhæfingar er virkur einstaklingur

Eftir því sem einkenni og skerðing fólks er fjölbreytilegri, er mikilvægara að fá hjálp til að greina vandann og beina augum að styrkleikum hvers og eins. Þegar málum er þannig háttað er þverfagleg endurhæfing nauðsynleg.

Sameiginlegt lokatakmark er alltaf að virkja einstaklinginn til þátttöku. Sú þátttaka getur beinst að eigin umsjá, fjölskyldu, námi eða starfi, allt eftir getu hvers og eins.